รับฟังความคิดเห็นเพื่อประกอบการจัดทำกฎหมายคุ้มครองประชาชนในการทำสัญญาขายฝาก (ปิดรับฟังความคิดเห็น)

ความเป็นมา การจัดทำกฎหมายคุ้มครองประชาชนในการทำสัญญาขายฝาก

 

          สัญญาขายฝาก  คือ สัญญาซื้อขายประเภทหนึ่งที่กรรมสิทธิ์ในทรัพย์สินไม่ได้โอนไปยังผู้ซื้อฝากโดยเด็ดขาด ผู้ซื้อฝากยังมีหน้าที่ต้องรับไถ่การขายฝากตามเงื่อนไขและกำหนดเวลาที่กฎหมายหรือคู่สัญญาได้กำหนดไว้ และสิทธิการไถ่ทรัพย์สินคืนยังเป็นเรื่องทรัพย์สิทธิที่สามารถบังคับได้แม้ผู้ซื้อฝากจะได้โอนกรรมสิทธิ์ต่อไปยังบุคคลอื่น แต่ในปัจจุบันพบปัญหาสำคัญว่าสัญญาขายฝากกลายเป็นเครื่องมือทางกฎหมายที่สนับสนุนให้นายทุนใช้เอาเปรียบประชาชน กรณีต้องการเงินด่วน ต้องนำที่ดินมาขายฝากเพื่อเป็นหลักประกันหนี้เงินกู้ และเมื่อลูกหนี้ไม่สามารถหาเงินต้นและดอกเบี้ยมาชำระคืนภายในระยะเวลาที่ตกลงกัน ที่ดินเหล่านั้นก็จะตกเป็นของนายทุนโดยสมบูรณ์ไม่ต้องฟ้องร้องบังคับคดีแต่อย่างใด 

          งานวิจัย[๑] พบว่าลูกหนี้นอกระบบคือ ผู้ที่มีความเดือดร้อนด้านการเงิน ส่วนมากเป็นผู้ที่ไม่มีความรู้มากนักและไม่สามารถกู้ยืมเงินในระบบสถาบันการเงินหรือธนาคารต่างๆ ได้ จึงต้องพึ่งพาเจ้าหนี้นอกระบบที่จะเป็นผู้กำหนดกฎเกณฑ์กติกาเงื่อนไขต่าง ๆ ในการกู้ยืมเงิน โดยอาศัยช่องว่างหรือจุดอ่อนที่ลูกหนี้ไม่รู้หนังสือและไม่มีความรู้ด้านกฎหมายหรือจำยอมเพราะจำเป็นต้องใช้เงินโดยด่วน ส่งผลให้ลูกหนี้นอกระบบส่วนมากประสบปัญหาต่าง ๆ เช่น ถูกเรียกดอกเบี้ยสูงกว่าที่กฎหมายกำหนด การระบุจำนวนเงินในสัญญาขายฝากสูงกว่าความเป็นจริง การไม่ได้รับสัญญาขายฝาก เป็นต้น  ซึ่งกลายเป็นภาระหนักกับลูกหนี้นอกระบบในการต่อสู้ฟ้องร้องให้ได้ความยุติธรรมกลับคืน

          นอกจากนี้แม้ลูกหนี้จะรู้ว่าตนเองถูกเอารัดเอาเปรียบจากเจ้าหนี้ แต่ด้วยความจำเป็นเดือดร้อนต้องใช้เงินจึงยอมลงลายมือชื่อในสัญญาเงินกู้โดยที่ไม่ได้ตรวจสอบรายละเอียดในสัญญาว่าถูกต้องตรงตามความเป็นจริงหรือไม่ บางรายยอมลงลายมือชื่อในสัญญาเงินกู้ที่ว่างเปล่าหรือในใบมอบฉันทะมอบอำนาจหรือเซ็นลอยในเอกสารสิทธิ กรณีลูกหนี้ทักท้วงหรือไม่ยินยอม เจ้าหนี้จะอ้างความไว้วางใจหรือหากไม่ลงนามในเอกสารสัญญาดังกล่าวก็จะไม่ได้เงิน แต่เนื่องจากลูกหนี้ประสบปัญหาในการเข้าถึงแหล่งเงินทุนในระบบหรือการกู้ยืมเงินของธนาคารที่มีขั้นตอนยุ่งยากและใช้เวลาหลายวันไม่ทันต่อสถานการณ์ความจำเป็น อีกทั้งการเข้าถึงกลไกการช่วยเหลือของรัฐ อาทิ พระราชบัญญัติกองทุนสงเคราะห์เกษตรกร พ.ศ. ๒๕๕๔ พระราชบัญญัติกองทุนฟื้นฟูและพัฒนาเกษตรกร พ.ศ. ๒๕๕๔ ฯลฯ ยังไม่สามารถกระจายได้อย่างทั่วถึงและเพียงพอ จึงทำให้การขายฝากเป็นแหล่งเงินทุนที่เกษตรกรและประชาชนทั่วไปเข้าถึงได้ง่ายและรวดเร็ว แต่มีผลเสียที่สำคัญ คือ การสูญเสียที่ดินทำกินอย่างง่ายดาย


[๑] โครงการวิจัยเรื่อง การศึกษาแนวทางการใช้มาตรการทางกฎหมายในการกำกับดูแลและแก้ไขปัญหาเจ้าหนี้นอกระบบ จัดทำโดยสำนักงานเศรษฐกิจการคลัง